KM(BVB) -->>http://www.dld.go.th/biologic/km

โรคปากและเท้าเปื่อย

(Foot and Mouth Disease ; FMD)

                เป็นโรคติดต่อรุนแรงติดต่อได้อย่างรวดเร็วในสัตว์กีบคู่ได้แก่ โค กระบือ แพะ แกะ สุกร และช้าง โรคนี้เป็นโรคในสัตว์ทุกอายุ อัตราการเกิดโรคสูง แต่อัตราการตายต่ำ แต่ทำลายความเสียหายให้แก่เกษตรกรเป็นอย่างมาก สุขภาพสัตว์จะทรุดโทรมและฟื้นตัวช้า

สาเหตุ

                เกิดจากเชื้อไวรัส ในกลุ่ม Picornavirus  มีทั้งหมด 7 ซีโรไทป์ คือ A, O, Asia-1, C, SAT-1, SAT-2 และ SAT-3 ซึ่งในประเทศไทยพบ 3 ไทป์ คือ 3 ไทป์แรก เชื้อทนต่อสภาพแวดล้อม ยาฆ่าเชื้อที่ได้ผลดีคือ โซดาไฟเข้มข้น 1-2% ฟอร์มาลิน 1-2% และโซเดียมคาร์บอเนต 4%

การติดต่อ

                จากการสัมผัสโดยตรงระหว่างสัตว์ป่วยและสัตว์ปกติ เชื้อไวรัสออกมากับสิ่งคัดหลั่ง และสิ่งขับถ่ายของสัตว์ป่วย การติดต่ออาจเกิดจากพาหนะที่มีชีวิตและไม่มีชีวิต ยานพาหนะและเครื่องใช้ที่ปนเปื้อน การแพร่กระจายของเชื้อทางอากาศและผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น เนื้อ นม เนย หนังสัตว์เป็นต้น

อาการและรอยโรค

                ระยะฟักตัวของโรคนี้ประมาณ 2-7 วัน สัตว์จะมีไข้สูง เกิดเม็ดตุ่มในช่องปาก เช่นลิ้น เหงือกและริมฝีปาก เพดานปาก น้ำลายไหลฟูม จมูกและเต้านมตุ่มพองจะแตกค่อนข้างเร็ว พบการบวมของผิวหนังที่เท้า พื้นกีบบวมมีน้ำเหลืองขังอยู่ภายในแล้วแตกออกภายหลัง ทำให้สัตว์เจ็บปวดมาก เดินกะเผลก

การรักษาและควบคุม

                เนื่องจากเป็นเชื้อไวรัสไม่มียาจำเพาะสำหรับรักษา การป้องกันโดยการฉีดวัคซีน

                กรณีสัตว์ป่วยมีแผลที่ลิ้นหรือเยื่อภายในช่องปากและแผลที่อุ้งกีบ สามารถใช้ยาปฏิชีวนะและยาสีม่วงรักษาแผลเพื่อป้องกันการติดเชื้อได้ หรืออาจใช้เกลือผสมสารส้นป่น อัตราส่วน 1:1 ป้ายตุ่มแผลในปากและกีบ

การเก็บตัวอย่างส่งตรวจ

1.       เก็บเนื้อเยื่อประมาณ 1 กรัม ควรเป็นเนื้อเยื่อจากที่สัตว์เริ่มเป็นโรคห้ามใช้น้ำยาฆ่าเชื้อทำความสะอาดแทน

2.       ใส่ขวดที่มี 50% กลีเซอรีน บัปเฟอร์ ใส่น้ำยาให้ท่วมเนื้อเยื่อ ปิดจุกให้แน่และปิดทับด้วยเทปกันน้ำยารั่วไหล

3.       เขียนชื่อ หรือเบอร์ตัวสัตว์ข้างขวดให้ชัดเจน

4.       ห่อทับด้วยกระดาษหลายชั้น

5.       ใส่ในภาชนะที่มีฝาปิดสนิทอีกชั้นหนึ่ง

6.       ส่งห้องปฏิบัติการโดยเร็วที่สุด วิธีที่ดีที่สุดคือนำส่งในสภาพแช่เย็น

7.        กรณีส่งไปรษณีย์ ให้ห่อด้วยกระดาษหลายชั้นเพื่อป้องกันการแตก บรรจุลงกล่องที่ไม่แตกง่าย พร้อมบันทึกประวัติสัตว์ป่วย นำใส่ในกระติกน้ำแข็งหรือกล่องโฟม ให้เก็บรักษาตัวอย่างอยู่ในสภาพแช่เย็นจนถึงปลายทาง

8.       ส่งศูนย์อ้างอิงโรคปากและเท้าเปื่อย ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ กรมปศุสัตว์ อ.ปากช่อง จ.นครราชสีมา 30130