กวางสัตว์เศรษฐกิจตัวใหม


 

 

เนื่องจากแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 7 (.. 2535-2539) กำหนดให้กวางเป็นสัตว์เศรษฐกิจชนิดหนึ่ง และกรมป่าไม้ได้ออกกฎกระทรวงฉบับที่ 6 (.. 2537) ตามความในพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.. 2535 ให้กวางเป็นสัตว์ป่าชนิดที่สามารถขออนุญาตเลี้ยงเพาะพันธุ์ได้    กรมปศุสัตว์ได้รับนโยบายจากกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ให้ดำเนินการวิจัยศึกษาความเป็นไปได้ในการทำฟาร์มกวางในเชิงธุรกิจ จึงได้นำเข้ากวางรูซ่า จากประเทศนิวคาลิโดเนีย กวางลูกผสมแซมบ้า-รูซ่า กวางรูซ่า  กวางแดง และกวางฟอลโล จากประเทศออสเตรเลีย เพื่อใช้เป็นพ่อแม่พันธุ์ เมื่อปี พ.. 2538  โดยนำมาเลี้ยงศึกษาที่ศูนย์วิจัยและบำรุงพันธุ์สัตว์หนองกวาง จ.ราชบุรี 

     1. กวางรูซ่า  (Cervus timorensis)

RUSA_1RUSA_2RUSA_3

 

ลักษณะโดยทั่วไป เป็นกวางขนาดกลาง ลำตัวสีน้ำตาล-น้ำตาลไหม้ โตเต็มที่ เพศผู้ สูงประมาณ 1.1-1.3 เมตร น้ำหนักประมาณ 80-120 กก. เพศเมีย น้ำหนักประมาณ 50-60 กก.

อุปนิสัย  ออกหากินในเวลาเย็น-ค่ำ  ชอบอยู่รวมฝูงใหญ่ นิสัยค่อนข้างตื่นตกใจง่าย และกระโดดได้สูงมากประมาณ 2 เมตร               

ข้อดี  สามารถปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมของประเทศไทยได้อย่างดี มีอัตราการผสมติดค่อนข้างสูง ประมาณ 90 %

- สามารถผสมข้ามพันธุ์กับกวางป่า (กวางแซมบ้า) ได้และให้ลูกที่มีน้ำหนักตัวมากกว่ารูซ่าพันธุ์แท้

- เพศผู้ 1 ตัว สามารถคุมฝูงเพศเมียได้ 25-30 ตัว ดังนั้นจึงลดต้นทุนในการเลี้ยงกวางเพศผู้จำนวนมาก

ข้อเสีย   เนื่องจากกวางมีนิสัยค่อนข้างตื่นและกระโดดได้สูง ต้องลงทุนใช้รั้วตาข่าย (Tight lock) กั้นคอกที่มีความยืดหยุ่น และ มีความสูงประมาณ 2 เมตร ซึ่งมีราคาค่อนข้างแพง 

2. กวางแซมบ้า, กวางม้า, กวางไทย หรือ กวางป่า (Cervus unicolor)

ลักษณะโดยทั่วไป   ป็นกวางขนาดใหญ่ ลำตัวสีน้ำตาลไหม้-น้ำตาลดำ  เพศผู้ น้ำหนักเฉลี่ย  250 กก. เพศเมีย น้ำหนักเฉลี่ย  155  กก.

Samba_1
Samba_2Samba_3

อุปนิสัย  ออกหากินในเวลาเย็น เมื่ออากาศร้อนจะชอบหลบนอนตามพุ่มไม้  ชอบอยู่เป็นฝูงเล็ก ๆ นิสัยไม่ค่อยตื่น ไม่กระโดดเนื่องจากตัวมีขนาดใหญ่  ชอบกินใบไม้และชอบนอนแช่ปลักเช่นเดียวกับกระบือ

ข้อดี เนื่องจากเป็นกวางที่มีถิ่นกำเนิดในเขตประเทศไทยและประเทศเพื่อนบ้าน เช่น ลาว เขมร พม่า จึงสามารถปรับตัวกับสภาพการเลี้ยงเป็นฟาร์มได้ดี

-  ตัวมีขนาดใหญ่ ไม่กระโดดทำให้ลดต้นทุนในการใช้รั้วกั้นคอก tight lock ที่มีราคาสูง

-  ให้ผลผลิตในด้านเนื้อ และ เขากวางอ่อนมากกว่ากวางรูซ่า

-   สามารถปรับพฤติกรรมการกินโดยขึ้นกับอาหารที่มี

ข้อเสีย     เนื่องจากชอบอยู่เป็นฝูงเล็ก ๆ จึงต้องใช้เพศผู้จำนวนมากในการคุมฝูง โดยใช้อัตราส่วนเพศผู้ : เพศเมีย 1 : 7-8 ตัว ปัจจุบันกวางไทยมีจำนวนน้อย ทำให้ราคาค่อนข้างสูง และยังหาซื้อได้ยาก

3.  กวางลูกผสมแซมบ้า-รูซ่า

ลักษณะโดยทั่วไป  ลำตัวมีขนาดใหญ่กว่ากวางรูซ่าประมาณ 25-30 %  สีน้ำตาลไหม้-น้ำตาลดำ บางตัวส่วนบั้นท้ายมีสีน้ำตาลแดง

 

Samru_1

อุปนิสัย   คล้ายกวางแซมบ้ามากกว่ากวางรูซ่า คือไม่ค่อยตื่นหรืออกระโดด เนื่องจากตัวมีขนาดใหญ่ 

ข้อดี เนื่องจากเป็นกวางลูกผสมทำให้มีน้ำหนักและอัตราการเจริญเติบโตสูง  ตัวใหญ่เหมาะในการเลี้ยงเพื่อการขุนเนื้อ

-   กวางลูกผสมจะลดอาการตื่นตกใจและการกระโดดลงได้มากทำให้ลดต้นทุนในการใช้รั้วกั้นคอก ที่มีราคาสูง

ข้อเสีย  การจับกวางจะต้องระมัดระวังขาหลังของกวางเป็นพิเศษเพราะกวางจะมีความว่องไว อาจเกิดการบาดเจ็บได้

-          อัตราการผสมติดและให้ลูกยังไม่สูงมากนัก ประมาณ 60-70 % ยังต้องมีการศึกษาวิจัยต่อไป

     4.        เนื้อทราย  (Cervus porcinus)

ลักษณะโดยทั่วไป  เป็นกวางขนาดเล็กตัวเตี้ย สีน้ำตาลเหลือง-น้ำตาลเทา บางตัวที่ส่วนหลังจะมีจุดขาว เพศผู้น้ำหนักประมาณ 45-50 กก. เพศเมียประมาณ 30  กก.

Hog_1Hog_2Hog_3

อุปนิสัย   ชอบอยู่รวมฝูงใหญ่ ๆ หากินในเวลาเย็น-ค่ำ มีความว่องไว ปราดเปรียว

ข้อดี  มีระยะเวลาตั้งท้องค่อนข้างเร็ว ประมาณ 6-7 เดือน ทำให้มีการขยายพันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว ตัวมีขนาดเล็กจึงใช้อาหารจำนวนน้อยไม่เปลืองแรงงานในการหา

อาหาร

ข้อเสีย  เนื่องจากมีความว่องไว และปราดเปรียวทำให้จัดการค่อนข้างยากและเมื่อเกิดความเครียดจากการไล่ต้อนกวางเพศผู้จะหันไปทำร้ายกวางตัวอื่นและลูกกวาง

 

5. กวางแดง  (Cervus elaphus)

มีถิ่นกำเนิดในยุโรป และ เอเชียบางส่วน

ลักษณะโดยทั่วไป  มีขนสีน้ำตาลเกือบหมดทั้งตัว  มีความสูงประมาณ  1.2 - 1.5  เมตร  น้ำหนัก  95 - 300  กิโลกรัม  อุปนิสัยขอบอยู่รวมกันเป็นฝูง  แต่ก็จะแยกเป็นฝูงตัวผู้และฝูงตัวเมีย  เฉพาะฤดูผสมพันธุ์เท่านั้น  ชอบกินหญ้า  ใบไม้ตามป่าโปร่ง  เพศเมียมีความสมบูรณ์พันธุ์เมื่ออาจุประมาณ  18 - 30  เดือน  รอบการเป็นสัด  18  วัน  ตั้งท้องนาน  233  วัน  ให้ลูกครั้งละ  1  ตัว

ข้อดี  เป็นกวางขนาดใหญ่  ให้ผลผลิตเขาอ่อน และ เนื้อสูงกว่ากวางพันธุ์อื่น

ข้อเสีย  เนื่องเป็นกวางจากยุโรปจึงค่อนข้างมีปัญหาเรื่องสุขภาพเมื่อเลี้ยงในบ้านเรา  นิสัยไม่ค่อยเชื่องทำให้จัดการยาก

 

6. กวางฟอลโล  (Dama dama)

มีถิ่นกำเนิดในยุโรป, เมดิเตอร์เรเนียน  และ เอเชียไมเนอร์

ลักษณะโดยทั่วไป   หน้าร้อยตัวผู้มีสีน้ำตาลจุดขาว, สีเทาแกมเหลืองเห็นเด่นชัด  ส่วนหน้าหนาวมีสีน้ำตาลเทามีจุดน้อย  มีหางยาว  ส่วนเขาจะแบนแผ่กว้างแตกแขนงมาก  มีความสูงประมาณ  1  เมตร  น้ำหนัก  50 - 80  กิโลกรัม  มีอุปนิสัยขี้ขลาดตื่นกลัวอยู่ตลอดเวลา  ตัวเมียสมบูรณ์พันธุ์เมื่ออายุ  2  ปี  รอบการเป็นสัด  18.2  วัน  ตั้งท้องนาน  226 - 230  วัน  ให้ลูกครั้งละ  1  ตัว  ชองหากินในผ่าโปร่ง

ข้อดี  เป็นกวางที่สวยงามขนาดเล็กจัดการง่าย  เหมาะสำหรับเลี้ยงไว้เพื่อการท่องเที่ยว

ข้อเสีย  เนื่องเป็นกวางจากยุโรปจึงค่อนข้างมีปัญหาเรื่องสุขภาพเมื่อเลี้ยงในบ้านเรา  ผสมพันธุ์เป็นฤดู มีขนาดเล็กให้ผลผลิตน้อยไม่เหมาะสำหรับเป็นสัตว์เศรษฐกิจ

   การจัดการฟาร์มทั่วไป

- อัตราส่วนพ่อพันธุ์ : แม่พันธุ์      1 : 20-25 ตัว 

- กวางรูซ่าเพศเมียมีระยะอุ้มท้องประมาณ 240-252 วัน 

- ระยะหย่านม ประมาณ 6 เดือน

- น้ำหนักลูกแรกเกิด  เพศผู้   5-5.5 กก.     เพศเมีย  4.5-5  กก.

- น้ำหนักลูกหย่านม- 6 เดือน เพศผู้ประมาณ    30  กก.  เพศเมียประมาณ 28  กก.

การจัดการด้านอาหาร

-   อาหารหลักคือหญ้าหรือกิ่งไม้ใบไม้โดยกวางน้ำหนักตัวประมาณ 50-60 กกจะกินหญ้าสด คิดเป็นน้ำหนักแห้งประมาณ 2-2.5% น้ำหนักตัว

-   อาหารข้นเสริมประมาณ 1-1.5 % น้ำหนักตัว ใช้อาหารข้นโคนม หรือแพะนม ที่มีโปรตีน 16-18 % 

-   ควรมีการเสริมแร่ธาตุก้อนให้กับกวางด้วย

การจัดการด้านโรงเรือน

-   การเลี้ยงแบบขังคอก หาอาหารหยาบให้กินในคอก จะใช้พื้นที่ไม่มากนักเนื่องจากรั้วที่ใช้กั้นคอกมีราคาสูง โดยต้องเป็นรั้ว tight Lock เพื่อลดการบาดเจ็บจากการกระโดดชนรั้ว  อาจใช้พื้นที่ 50-100 ตารางเมตรต่อ 1 ตัว

- การเลี้ยงแบบปล่อยแปลงหมุนเวียน ต้องมีการลงทุนสูงในด้านรั้วกั้นคอก เนื่องจาก 1 ฝูงสมควรจะมีแปลงหมุนเวียน โดยคำนวณจากอัตราส่วนการปล่อยแปลงหญ้าที่มีคุณภาพดีจะใช้พื้นที่ประมาณ  2-3 ตัว/ไร่ (กวางรูซ่า)

-    ควรมีการปลูกต้นไม้ใหญ่เพื่อให้ร่มเงาในคอก หรือ

มีการสร้างเพิงกันแดด-ฝนให้กับกวางโดยเฉพาะลูกกวางเกิดใหม่ อาจเตรียมสถานที่ให้ลูกกวางหลบซ่อนโดยใช้ตอไม้เก่า ยางรถยนต์เก่าใส่ไว้ในคอก

-   พื้นที่ควรเป็นที่สูง หรือมีที่ดอน 

-   ในกรณีที่มีการเลี้ยงกวางจำนวนมากควรมีคอกคัดเพื่อจัดการกวางเช่น การตัดเขา การฉีดยาเพื่อทำการรักษา

การจัดการด้านสุขภาพ

     -     รักษาความสะอาดในโรงเรือน รางอาหาร รางน้ำ

     -   ต้องมีแหล่งน้ำสะอาดให้กับกวาง

     -   ควรมีการถ่ายพยาธิกวางปีละ 2 ครั้งห่างกันประมาณ 6 เดือน

 ผลผลิตจากกวาง

ผลผลิตหลักของกวางที่นำเข้ามาเลี้ยงในประเทศส่วนใหญ่มีวัตถุประสงค์เพื่อการจำหน่ายพันธุ์กวางและเนื้อกวางเป็นหลักส่วนเขากวางอ่อน หนัง อวัยวะอื่น ๆ จะเป็นผลพลอยได้

     พันธุ์กวาง

       เนื่องจากกวางมีความสมบูรณ์พันธุ์ค่อนข้างสูง สามารถให้ลูกประมาณ 1 ตัว/แม่/ปี ทำให้ขยายพันธุ์ได้เร็ว สามารถจำหน่ายเป็นรายได้หลัก 

     เนื้อกวาง (VENISON)

       เนื่องจากการใช้พ่อพันธุ์คุมฝูงจำนวนน้อย กวางตัวผู้ที่เหลืออาจจะนำเข้าขุนเพื่อจำหน่ายเนื้อซึ่งเนื้อกวางเป็นเนื้อที่มีคุณภาพมีไขมันค่อนข้างต่ำและมีไขมันอิ่มตัวอยู่น้อยมากมีสีแดงคล้ำกว่าเนื้อชนิดอื่นเนื่องจากมีแร่ธาตุเหล็กสูง เส้นใยกล้ามเนื้อมีความละเอียดเนื้อจึงมีความนุ่ม

    เขากวางอ่อน    มีการใช้เขากวางอ่อนในลักษณะของยาสมุนไพรเพื่อบำรุงสุขภาพ เนื่องจากในเขากวางอ่อนมีโภชนะที่มีประโยชน์อยู่จำนวนมาก ซึ่งมีรายงานไว้ เช่น

    -  กรดอะมิโนที่จำเป็น  8 ชนิดในเขากวางอ่อนช่วยใน

การสังเคราะห์โปรตีน

    -  กรดไขมันจำเป็น ช่วยลดคลอเลสเตอรอล   

    -  Glanglioside Lecithin Phospholipid  ช่วยส่ง

เสริมหน้าที่เกี่ยวกับความจำและการเรียนรู้

    -  Prostaglandins ช่วยให้เมตาบอลิซึมของไขมันเป็น

ปกติและช่วยยับยั้งการอักเสบของเนื้อเยื่อ   

    -  ฮอร์โมน  insulin like growth factor 1  (IGF1) ช่วยยับยั้งเนื้องอกและยับยั้งอิทธิพลของเชื้อไวรัส ช่วยชะลอความแก่ และเพิ่มคุณภาพน้ำเชื้อของกระต่าย นอกจากนั้นยังช่วยในการเพิ่มความแข็งแรงของระบบภูมิคุ้มกันโดยกระตุ้นการทำหน้าที่ phagocyte ของ macrophage  

    -   เพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ เป็นต้น

แต่อย่างไรก็ตามการบริโภคเขากวางอ่อนจะต้องได้จากกวางที่มีสุขภาพดี มีการจัดการเขากวางที่มีคุณภาพ  และไม่มีการใช้สารเคมีใด ๆ กับเขากวางรวมทั้งวิธีการในการแปรรูปจะต้องมีการผลิตที่สะอาดอีกด้วย

     หนังกวาง

    -  เมื่อทำการฟอกจะได้หนังที่มีความนิ่มมาก  มีความสวยงามและทนทาน

 

ลักษณะเศรษฐกิจของกวางรูซ่า

โดย สุวิทย์ อโนทัยสินทวี และ คมจักร พิชัยรณรงค์สงคราม

          กวางรูซ่า                                       เพศผู้            เพศเมีย

ระยะการทดลอง (วัน)                   217                217

- น้ำหนักเริ่มต้น  (กก.)                   21.55±2.91     18.68±3.03

- น้ำหนักสิ้นสุด (กก.)                    43.84a ±4.11    39.12b ±3.48

- อัตราการเจริญเติบโตหลังหย่านม 102.69 a ±15.08      94.24 b ±16.73     (กรัม/วัน)

- FCR                                         11.08± 0.88        11.23±0.87 

- ค่าอาหารต่อตัว(บาท)                756.18± 4.35     737.52±3.36   

- ต้นทุนค่าอาหาร                           33.91± 2.91     36.21±2.72              ในการเพิ่มนน.ตัว 1 กก.

 

 

 ลักษณะซากของกวางรูซ่า(เพศผู้)

โดย ปรัชญา  สังวรกาญจน์  และสุวิทย์  อโนทัยสินทวี (2545)

                     รายการ                                         ค่าสังเกต

        - อายุเฉลี่ยขณะทำการทดลอง (เดือน)           23.96 ± 2.72

        - น้ำหนักก่อนฆ่า (กก.)                                56.12 ±4.53

        - ความยาวลำตัว (ซม.)                               89.90 ± 2.73

        - ความยาวรอบอก (ซม.)                              88.00 ± 8.07

        - ความสูงที่หัวไหล่ (ซม.)                             82.40 ± 3.92

        -  % ซากอุ่น                                             62.11 ± 4.61

        -  % ซากเย็น                                            58.36 ± 3.98

        -  % เนื้อแดง                                             78.44

        -  % กระดูก                                              20.27

        -  % ไขมัน                                                 1.29

 ราคาจำหน่ายกวาง 

-  กวางทั้งเพศผู้และเพศเมียจะจำหน่ายตามน้ำหนักตัวโดยคิดราคากิโลกรัมละ 250 บาท บวกด้วยค่าสายพันธุ์อีกตัวละ 6,000  บาท

-  ติดต่อจองซื้อได้ที่ 

ศูนย์วิจัยและบำรุงพันธุ์สัตว์หนองกวาง  อ. โพธาราม  จ. ราชบุรี   โทร. 0-3226-1090, 0-1437-9280

: กลับไปหน้าแรก