เนื่องจากแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 7 (พ.ศ. 2535-2539) กำหนดให้กวางเป็นสัตว์เศรษฐกิจชนิดหนึ่ง และกรมป่าไม้ได้ออกกฎกระทรวงฉบับที่ 6 (พ.ศ. 2537) ตามความในพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 ให้กวางเป็นสัตว์ป่าชนิดที่สามารถขออนุญาตเลี้ยงเพาะพันธุ์ได้ กรมปศุสัตว์ได้รับนโยบายจากกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ให้ดำเนินการวิจัยศึกษาความเป็นไปได้ในการทำฟาร์มกวางในเชิงธุรกิจ จึงได้นำเข้ากวางรูซ่า จากประเทศนิวคาลิโดเนีย กวางลูกผสมแซมบ้า-รูซ่า กวางรูซ่า กวางแดง และกวางฟอลโล จากประเทศออสเตรเลีย เพื่อใช้เป็นพ่อแม่พันธุ์ เมื่อปี พ.ศ. 2538 โดยนำมาเลี้ยงศึกษาที่ศูนย์วิจัยและบำรุงพันธุ์สัตว์หนองกวาง จ.ราชบุรี
|
ลักษณะโดยทั่วไป เป็นกวางขนาดกลาง ลำตัวสีน้ำตาล-น้ำตาลไหม้ โตเต็มที่ เพศผู้ สูงประมาณ 1.1-1.3 เมตร น้ำหนักประมาณ 80-120 กก. เพศเมีย น้ำหนักประมาณ 50-60 กก.
อุปนิสัย ออกหากินในเวลาเย็น-ค่ำ ชอบอยู่รวมฝูงใหญ่ นิสัยค่อนข้างตื่นตกใจง่าย และกระโดดได้สูงมากประมาณ 2 เมตร
ข้อดี สามารถปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมของประเทศไทยได้อย่างดี มีอัตราการผสมติดค่อนข้างสูง ประมาณ 90 %
- สามารถผสมข้ามพันธุ์กับกวางป่า (กวางแซมบ้า) ได้และให้ลูกที่มีน้ำหนักตัวมากกว่ารูซ่าพันธุ์แท้
- เพศผู้ 1 ตัว สามารถคุมฝูงเพศเมียได้ 25-30 ตัว ดังนั้นจึงลดต้นทุนในการเลี้ยงกวางเพศผู้จำนวนมาก
2. กวางแซมบ้า, กวางม้า, กวางไทย หรือ กวางป่า (Cervus unicolor)
ลักษณะโดยทั่วไป เป็นกวางขนาดใหญ่ ลำตัวสีน้ำตาลไหม้-น้ำตาลดำ เพศผู้ น้ำหนักเฉลี่ย 250 กก. เพศเมีย น้ำหนักเฉลี่ย 155 กก.
   |
อุปนิสัย ออกหากินในเวลาเย็น เมื่ออากาศร้อนจะชอบหลบนอนตามพุ่มไม้ ชอบอยู่เป็นฝูงเล็ก ๆ นิสัยไม่ค่อยตื่น ไม่กระโดดเนื่องจากตัวมีขนาดใหญ่ ชอบกินใบไม้และชอบนอนแช่ปลักเช่นเดียวกับกระบือ
- ตัวมีขนาดใหญ่ ไม่กระโดดทำให้ลดต้นทุนในการใช้รั้วกั้นคอก tight lock ที่มีราคาสูง
- ให้ผลผลิตในด้านเนื้อ และ เขากวางอ่อนมากกว่ากวางรูซ่า
- สามารถปรับพฤติกรรมการกินโดยขึ้นกับอาหารที่มี
3. กวางลูกผสมแซมบ้า-รูซ่า
ลักษณะโดยทั่วไป ลำตัวมีขนาดใหญ่กว่ากวางรูซ่าประมาณ 25-30 % สีน้ำตาลไหม้-น้ำตาลดำ บางตัวส่วนบั้นท้ายมีสีน้ำตาลแดง
   |
อุปนิสัย คล้ายกวางแซมบ้ามากกว่ากวางรูซ่า คือไม่ค่อยตื่นหรืออกระโดด เนื่องจากตัวมีขนาดใหญ่
ข้อดี เนื่องจากเป็นกวางลูกผสมทำให้มีน้ำหนักและอัตราการเจริญเติบโตสูง ตัวใหญ่เหมาะในการเลี้ยงเพื่อการขุนเนื้อ
- กวางลูกผสมจะลดอาการตื่นตกใจและการกระโดดลงได้มากทำให้ลดต้นทุนในการใช้รั้วกั้นคอก ที่มีราคาสูง
ข้อเสีย การจับกวางจะต้องระมัดระวังขาหลังของกวางเป็นพิเศษเพราะกวางจะมีความว่องไว อาจเกิดการบาดเจ็บได้
- อัตราการผสมติดและให้ลูกยังไม่สูงมากนัก ประมาณ 60-70 % ยังต้องมีการศึกษาวิจัยต่อไป
4. เนื้อทราย (Cervus porcinus)
ลักษณะโดยทั่วไป เป็นกวางขนาดเล็กตัวเตี้ย สีน้ำตาลเหลือง-น้ำตาลเทา บางตัวที่ส่วนหลังจะมีจุดขาว เพศผู้น้ำหนักประมาณ 45-50 กก. เพศเมียประมาณ 30 กก.
   |
อุปนิสัย ชอบอยู่รวมฝูงใหญ่ ๆ หากินในเวลาเย็น-ค่ำ มีความว่องไว ปราดเปรียว
ข้อดี มีระยะเวลาตั้งท้องค่อนข้างเร็ว ประมาณ 6-7 เดือน ทำให้มีการขยายพันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว ตัวมีขนาดเล็กจึงใช้อาหารจำนวนน้อยไม่เปลืองแรงงานในการหา
อาหาร
ข้อเสีย เนื่องจากมีความว่องไว และปราดเปรียวทำให้จัดการค่อนข้างยากและเมื่อเกิดความเครียดจากการไล่ต้อนกวางเพศผู้จะหันไปทำร้ายกวางตัวอื่นและลูกกวาง
5. กวางแดง (Cervus elaphus)
มีถิ่นกำเนิดในยุโรป และ เอเชียบางส่วน
   |
ลักษณะโดยทั่วไป มีขนสีน้ำตาลเกือบหมดทั้งตัว มีความสูงประมาณ 1.2 - 1.5 เมตร น้ำหนัก 95 - 300 กิโลกรัม อุปนิสัยขอบอยู่รวมกันเป็นฝูง แต่ก็จะแยกเป็นฝูงตัวผู้และฝูงตัวเมีย เฉพาะฤดูผสมพันธุ์เท่านั้น ชอบกินหญ้า ใบไม้ตามป่าโปร่ง เพศเมียมีความสมบูรณ์พันธุ์เมื่ออาจุประมาณ 18 - 30 เดือน รอบการเป็นสัด 18 วัน ตั้งท้องนาน 233 วัน ให้ลูกครั้งละ 1 ตัว
ข้อดี เป็นกวางขนาดใหญ่ ให้ผลผลิตเขาอ่อน และ เนื้อสูงกว่ากวางพันธุ์อื่น
ข้อเสีย เนื่องเป็นกวางจากยุโรปจึงค่อนข้างมีปัญหาเรื่องสุขภาพเมื่อเลี้ยงในบ้านเรา นิสัยไม่ค่อยเชื่องทำให้จัดการยาก
6. กวางฟอลโล (Dama dama)
มีถิ่นกำเนิดในยุโรป, เมดิเตอร์เรเนียน และ เอเชียไมเนอร์
   |
ลักษณะโดยทั่วไป หน้าร้อยตัวผู้มีสีน้ำตาลจุดขาว, สีเทาแกมเหลืองเห็นเด่นชัด ส่วนหน้าหนาวมีสีน้ำตาลเทามีจุดน้อย มีหางยาว ส่วนเขาจะแบนแผ่กว้างแตกแขนงมาก มีความสูงประมาณ 1 เมตร น้ำหนัก 50 - 80 กิโลกรัม มีอุปนิสัยขี้ขลาดตื่นกลัวอยู่ตลอดเวลา ตัวเมียสมบูรณ์พันธุ์เมื่ออายุ 2 ปี รอบการเป็นสัด 18.2 วัน ตั้งท้องนาน 226 - 230 วัน ให้ลูกครั้งละ 1 ตัว ชองหากินในผ่าโปร่ง
ข้อดี เป็นกวางที่สวยงามขนาดเล็กจัดการง่าย เหมาะสำหรับเลี้ยงไว้เพื่อการท่องเที่ยว
ข้อเสีย เนื่องเป็นกวางจากยุโรปจึงค่อนข้างมีปัญหาเรื่องสุขภาพเมื่อเลี้ยงในบ้านเรา ผสมพันธุ์เป็นฤดู มีขนาดเล็กให้ผลผลิตน้อยไม่เหมาะสำหรับเป็นสัตว์เศรษฐกิจ
- อัตราส่วนพ่อพันธุ์ : แม่พันธุ์ 1 : 20-25 ตัว
- กวางรูซ่าเพศเมียมีระยะอุ้มท้องประมาณ 240-252 วัน
- ระยะหย่านม ประมาณ 6 เดือน
- น้ำหนักลูกแรกเกิด เพศผู้ 5-5.5 กก. เพศเมีย 4.5-5 กก.
- น้ำหนักลูกหย่านม- 6 เดือน เพศผู้ประมาณ 30 กก. เพศเมียประมาณ 28 กก.
- อาหารหลักคือหญ้าหรือกิ่งไม้ใบไม้โดยกวางน้ำหนักตัวประมาณ 50-60 กก. จะกินหญ้าสด คิดเป็นน้ำหนักแห้งประมาณ 2-2.5% น้ำหนักตัว
- อาหารข้นเสริมประมาณ 1-1.5 % น้ำหนักตัว ใช้อาหารข้นโคนม หรือแพะนม ที่มีโปรตีน 16-18 %
- ควรมีการเสริมแร่ธาตุก้อนให้กับกวางด้วย
- การเลี้ยงแบบขังคอก หาอาหารหยาบให้กินในคอก จะใช้พื้นที่ไม่มากนักเนื่องจากรั้วที่ใช้กั้นคอกมีราคาสูง โดยต้องเป็นรั้ว tight Lock เพื่อลดการบาดเจ็บจากการกระโดดชนรั้ว อาจใช้พื้นที่ 50-100 ตารางเมตรต่อ 1 ตัว
- การเลี้ยงแบบปล่อยแปลงหมุนเวียน ต้องมีการลงทุนสูงในด้านรั้วกั้นคอก เนื่องจาก 1 ฝูงสมควรจะมีแปลงหมุนเวียน โดยคำนวณจากอัตราส่วนการปล่อยแปลงหญ้าที่มีคุณภาพดีจะใช้พื้นที่ประมาณ 2-3 ตัว/ไร่ (กวางรูซ่า)
- ควรมีการปลูกต้นไม้ใหญ่เพื่อให้ร่มเงาในคอก หรือ
มีการสร้างเพิงกันแดด-ฝนให้กับกวางโดยเฉพาะลูกกวางเกิดใหม่ อาจเตรียมสถานที่ให้ลูกกวางหลบซ่อนโดยใช้ตอไม้เก่า ยางรถยนต์เก่าใส่ไว้ในคอก
- พื้นที่ควรเป็นที่สูง หรือมีที่ดอน
- ในกรณีที่มีการเลี้ยงกวางจำนวนมากควรมีคอกคัดเพื่อจัดการกวางเช่น การตัดเขา การฉีดยาเพื่อทำการรักษา
- รักษาความสะอาดในโรงเรือน รางอาหาร รางน้ำ
- ต้องมีแหล่งน้ำสะอาดให้กับกวาง
- ควรมีการถ่ายพยาธิกวางปีละ 2 ครั้งห่างกันประมาณ 6 เดือน
ผลผลิตจากกวาง
เนื่องจากกวางมีความสมบูรณ์พันธุ์ค่อนข้างสูง สามารถให้ลูกประมาณ 1 ตัว/แม่/ปี ทำให้ขยายพันธุ์ได้เร็ว สามารถจำหน่ายเป็นรายได้หลัก
เนื่องจากการใช้พ่อพันธุ์คุมฝูงจำนวนน้อย กวางตัวผู้ที่เหลืออาจจะนำเข้าขุนเพื่อจำหน่ายเนื้อซึ่งเนื้อกวางเป็นเนื้อที่มีคุณภาพมีไขมันค่อนข้างต่ำและมีไขมันอิ่มตัวอยู่น้อยมากมีสีแดงคล้ำกว่าเนื้อชนิดอื่นเนื่องจากมีแร่ธาตุเหล็กสูง เส้นใยกล้ามเนื้อมีความละเอียดเนื้อจึงมีความนุ่ม
เขากวางอ่อน มีการใช้เขากวางอ่อนในลักษณะของยาสมุนไพรเพื่อบำรุงสุขภาพ เนื่องจากในเขากวางอ่อนมีโภชนะที่มีประโยชน์อยู่จำนวนมาก ซึ่งมีรายงานไว้ เช่น
- กรดอะมิโนที่จำเป็น 8 ชนิดในเขากวางอ่อนช่วยใน
การสังเคราะห์โปรตีน
- กรดไขมันจำเป็น ช่วยลดคลอเลสเตอรอล
- Glanglioside Lecithin Phospholipid ช่วยส่ง
เสริมหน้าที่เกี่ยวกับความจำและการเรียนรู้
- Prostaglandins ช่วยให้เมตาบอลิซึมของไขมันเป็น
ปกติและช่วยยับยั้งการอักเสบของเนื้อเยื่อ
- ฮอร์โมน insulin like growth factor 1 (IGF1) ช่วยยับยั้งเนื้องอกและยับยั้งอิทธิพลของเชื้อไวรัส ช่วยชะลอความแก่ และเพิ่มคุณภาพน้ำเชื้อของกระต่าย นอกจากนั้นยังช่วยในการเพิ่มความแข็งแรงของระบบภูมิคุ้มกันโดยกระตุ้นการทำหน้าที่ phagocyte ของ macrophage
- เพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ เป็นต้น
แต่อย่างไรก็ตามการบริโภคเขากวางอ่อนจะต้องได้จากกวางที่มีสุขภาพดี มีการจัดการเขากวางที่มีคุณภาพ และไม่มีการใช้สารเคมีใด ๆ กับเขากวางรวมทั้งวิธีการในการแปรรูปจะต้องมีการผลิตที่สะอาดอีกด้วย
- เมื่อทำการฟอกจะได้หนังที่มีความนิ่มมาก มีความสวยงามและทนทาน
ลักษณะเศรษฐกิจของกวางรูซ่า
โดย สุวิทย์ อโนทัยสินทวี และ คมจักร พิชัยรณรงค์สงคราม
กวางรูซ่า เพศผู้ เพศเมีย
ระยะการทดลอง (วัน) 217 217
- น้ำหนักเริ่มต้น (กก.) 21.55±2.91 18.68±3.03
- น้ำหนักสิ้นสุด (กก.) 43.84a ±4.11 39.12b ±3.48
- อัตราการเจริญเติบโตหลังหย่านม 102.69 a ±15.08 94.24 b ±16.73 (กรัม/วัน)
- FCR 11.08± 0.88 11.23±0.87
- ค่าอาหารต่อตัว(บาท) 756.18± 4.35 737.52±3.36
- ต้นทุนค่าอาหาร 33.91± 2.91 36.21±2.72 ในการเพิ่มนน.ตัว 1 กก.
โดย ปรัชญา สังวรกาญจน์ และสุวิทย์ อโนทัยสินทวี (2545)
รายการ ค่าสังเกต
- อายุเฉลี่ยขณะทำการทดลอง (เดือน) 23.96 ± 2.72
- น้ำหนักก่อนฆ่า (กก.) 56.12 ±4.53
- ความยาวลำตัว (ซม.) 89.90 ± 2.73
- ความยาวรอบอก (ซม.) 88.00 ± 8.07
- ความสูงที่หัวไหล่ (ซม.) 82.40 ± 3.92
- % ซากอุ่น 62.11 ± 4.61
- % ซากเย็น 58.36 ± 3.98
- % เนื้อแดง 78.44
- % กระดูก 20.27
- % ไขมัน 1.29
ราคาจำหน่ายกวาง
- กวางทั้งเพศผู้และเพศเมียจะจำหน่ายตามน้ำหนักตัวโดยคิดราคากิโลกรัมละ 250 บาท บวกด้วยค่าสายพันธุ์อีกตัวละ 6,000 บาท
- ติดต่อจองซื้อได้ที่
ศูนย์วิจัยและบำรุงพันธุ์สัตว์หนองกวาง อ. โพธาราม จ. ราชบุรี โทร. 0-3226-1090, 0-1437-9280