ในการเลี้ยงสัตว์หากไม่มีการกำจัดมูลสัตว์ที่เหมาะสม จะส่งผลเสียต่อสภาพแวดล้อม

หรือส่งกลิ่นรบกวน  ไส้เดือนสามารถย่อยสลายของเสียได้   โดยกลืนกินของเสีย ย่อยและขับออกเป็นมูลไส้เดือน มูลไส้เดือนมีธาตุอาหารในรูปที่คงสภาพนานกว่าปุ๋ยอินทรีย์ทั่วไป โดย ไนโตรเจน โปแตสเซียม ฟอสฟอรัส และแคลเซียม จะอยู่ในรูปสารประกอบที่ละลายน้ำได้ดี เป็นประโยชน์ต่อพืชผล มูลแพะมีลักษณะเป็นเม็ดกลม ไม่เหมาะสำหรับการนำไปใช้โดยตรง เพราะจะย่อยสลายได้ช้า เราสามารถนำมูลแพะมาใช้ประโยชน์ในการเลี้ยงไส้เดือนได้โดยตรง นับเป็นวิธีที่เหมาะสม ในการลดมลพิษจากการเลี้ยงสัตว์ และได้ผลลัพธ์สุดท้ายเป็นปุ๋ยอินทรีย์มูลไส้เดือนนำไปใช้ประโยชน์ และเพิ่มจำนวนไส้เดือนซึ่งอาจนำมาเป็นเหยื่อปลา เลี้ยงสัตว์ปีกได้อีกด้วย

วิธีการ

1. ทำหลุมเก็บขี้แพะรูปสี่เหลี่ยม ขนาด 1x1 เมตร ลึก 20–30 ซม. จำนวน 2–3 หลุม โดยใช้อิฐบล็อคหรือไม้กั้นเป็นขอบ
2. ให้ปูพื้นหลุมด้วยทรายหยาบ ลึก 6–7 ซม.
3. เก็บสะสมมูลแพะผสมใบไม้แห้ง ใส่หลุม ลึก 10–15 ซม. รดน้ำทุกวัน หมักไว้อย่างน้อย 2 สัปดาห์
4. ใส่ไส้เดือนดิน ในอัตรา ½ กก.ต่อ 1 ตารางเมตร คลุมด้วยหญ้าแห้ง รดน้ำให้ชื้น วันเว้นวัน
5. ปิดคลุมไม่ให้โดนแดด ป้องกันไก่ลงคุ้ยเขี่ย ฝาไม่ทึบ ลมระบายได้
6. ใช้เวลาประมาณ 60 วัน ไส้เดือนดินจะย่อยสลายมูลแพะกลายเป็นมูลไส้เดือน เป็นผงสีน้ำตาลดำ ร่วน ไม่มีกลิ่น ให้แยกเก็บมูลไส้เดือนไปใช้ได้ และแยกตัวไส้เดือนดินออกนำไปเลี้ยงในหลุมอื่นต่อไป

น่ารู้

• ไส้เดือนดินพันธุ์ที่เหมาะจะใช้เลี้ยงเพื่อย่อยสลายของเสีย คือ ไส้เดือนแดง (red wigglers, tiger worm, Eisenia foetida)
• ไส้เดือนจะเพิ่มจำนวนเป็นสองเท่าใน 60–90 วัน ถ้าเพิ่มจำนวนจนแน่นมากเกินไปจะเป็นผลเสีย จึงต้องนำไส้เดือนดินออกอย่างสม่ำเสมอเพื่อขยายเลี้ยงต่อไป
• ไส้เดือนชอบที่มืด เย็น ต้องทำหลุมเลี้ยงในที่ร่ม ไม่ตากแดด
• ไส้เดือนต้องการความชื้นเพื่อหายใจทางผิวหนัง จึงต้องรดน้ำให้ชุ่มชื้น แต่ไม่ท่วมขัง
• ไส้เดือนยังชอบเศษพืชผัก แต่ห้ามให้ผลไม้รสเปรี้ยว, เศษเนื้อสัตว์, ไข่, น้ำมัน, ไขมัน
• ขี้ไส้เดือนมีอินทรียวัตถุที่ย่อยสลายแล้ว (humus) ซึ่งสกัดพิษ, เชื้อรา และแบคทีเรียออกจากดิน จึงมีคุณสมบัติต้านทานโรคพืช
• มูลไส้เดือนกระตุ้นการเจริญของพืชได้ดีแม้ใช้เล็กน้อย โดยผสมมูลไส้เดือน 1 ส่วน กับดิน 3 ส่วน เพื่อทำดินปลูก หรือโรยมูลไส้เดือนใส่โคนต้นไม้โดยตรงก็ได้

เจ้าของ: สำนักงานปศุสัตว์จังหวัดปัตตานี
เขียน : นายสัตวแพทย์บรรจง จงรักษ์วัฒนา