|
ปัญหาเต้านมอักเสบยังคงเป็นปัญหาใหญ่ที่ทำความสูญเสียให้แก่การผลิตโคนมทุกประเทศ
โดยเฉพาะในประเทศไทยที่มีโคนมเป็นโรคเต้านมอักเสบแบบไม่แสดงอาการจำนวนค่อนข้างสูง
และเป็นปัญหาที่ทำความรำคาญและเหนื่อยหน่ายให้กับเกษตรกรหลายท่านและให้กับสัตวแพทย์ผู้ให้การรักษา
คำถามที่พบมากคือ รักษาอย่างไรดี ยาตัวใดใช้ดี ซึ่งในทางปฏิบัติแล้วความสำเร็จในการรักษามักไม่เป็นที่พอใจ
ด้วยยากที่ยาปฏิชีวนะจะสามารถขจัดเชื้อออกจากเต้าได้เมื่อมีการให้การรักษาช้า
และหากเป็นเชื้อบางชนิดมีธรรมชาติของเชื้อที่ก่อโรคแบบเรื้อรัง ข้อสรุปกฎ
6 ข้อนี้มาจากวารสาร Hoards'Dairyman บทความของ Dr.Dave linn ซึ่งดัดแปลงจาก
UC-Davis Principles และเสริมด้วยประสบการณ์หมอวัวของท่าน ซึ่งอ่านแล้วเห็นด้วยเป็นอย่างมากด้วยได้นำเสนอข้อสรุปในการควบคุมและป้องกันโรคเต้านมอักเสบสอดคล้องกับกฎเหล่านี้มาตลอดในการสอน
การอบรมสัมมนา จึงใคร่ขอนำ กฎ 6 ข้อมากล่าวไว้โดยใช้ประสบการณ์ในฟาร์มโคนมไทยของข้าพเจ้ามาร่วมด้วยเพื่อให้อ่านเข้าใจมากขึ้น
กฎข้อที่
1 แม่โคที่จะรีดนมต้องมีหัวนมที่แห้งสะอาดมีหัวนมที่แห้งสะอาดโดยเฉพาะส่วนปลายของหัวนมต้องแห้งสะอาดก่อนการสวมเครื่องรีดนมหรือก่อนการเริ่มรีดนม
ทั้งนี้วิธีการจัดการที่จะทำให้แม่โคสะอาด หัวนมแห้งก่อนการรีดนม ขึ้นกับแต่ละฟาร์มในปัจจัยด้านรูปแบบโรงรีดนม
คอกพักโคก่อนเข้ารีด ความสกปรกความสะอาดของแม่โคก่อนเข้ารีดนม การล้างเฉพาะเต้านม
การมีผ้าผืนเต้านมตัวละอย่างน้อย 1 ผืน การมีการจุ่มหัวนมก่อนรีดนม ปัจจัยในแต่ละฟาร์มอาจทำให้ขบวนการเตรียมแม่โคก่อนรีดนมต่างกัน
เป็นหน้าที่ของเจ้าของฟาร์มที่ต้องหาวิธีที่ดีที่สุดให้กับแม่โคเพื่อให้หัวนมแห้งสะอาดที่สุดก่อนเริ่มรีดนม
กฎข้อที่ 2
ป้องกันการนำเชื้อจุลินทรีย์เข้าสู่เต้านมในช่วงระยะเวลารีดนม
เชื้อก่อโรคที่สำคัญมักมีการแพร่จากโคที่มีเชื้อไปยังโคที่ปลอดเชื้อในช่วงเวลารีดนม
เพราะช่วงเวลานี้เป็นช่วงที่หูรูดหัวนมเปิดจากการทำงานของฮอร์โมนออกซิโตวินและหูรูดหัวนมจะปิดหลังรีดนมประมาณ
30 นาที เชื้อเหล่านี้อยู่ที่มือผู้รีดนม ผ้าเช็ดเต้านมที่ใช้แล้ว แมลงวันในคอก
ผิวของยางในหัวรีดนมที่หมดอายุหยาบล้างไม่สะอาด หรือเครื่องรีดนมโคที่มีเชื้อแต่เจ้าของไม่ทราบแล้วนำไปสวมรีดแม่โคตัวถัดไปโดยไม่มีการฆ่าเชื้อที่หัวรีดนมก่อนนำไปรีดตัวอื่นๆ
ดังนั้นการป้องกันการติดเชื้อในช่วงที่ดทำได้โดยมีการจุ่มหัวนมด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อก่อนและหลังการรีดนม(teat
dipping) ผ้าเช็ดเต้านมใช้กับแม่โคตัวละผืน ไม่ใช้ผ้าผืนเดียวกันเช็ดเต้านมแม่โคหลายตัวมีการฆ่าเชื้อหัวรีดนมก่อนนำไปรีดนมแม่โคตัวต่อไป
ระดับสูญญากาศของระบบรีดนมมีระดับตามกำหนดและมีความสม่ำเสมอตลอดเวลาที่รีดนม
กฎข้อที่ 3
พยายามอย่าให้หัวนมมีบาดแผลหรือรอยถลอกเพราะเป็นแหล่งสะสมเชื้อ
แม่โคที่หัวนมมีบาดแผลมักมีปัญหาเต้านมอักเสบตามมา เครื่องรีดนมที่มีระบบการทำงานไม่ถูกต้อง
ไม่มีการรักษาสภาพที่ดีจะเพิ่มความเสียหายให้หัวมากขึ้น การรีดนมนานเกินไปจะทำให้เกิดความเสียหายต่อหูรูดและปลายหัวนม
ไม่เปลี่ยนยางให้หัวรีดนมเมื่อหมดอายุจะทำให้หัวนมชอกช้ำเพิ่มการอักเสบแบบไม่ติดเชื้อให้เต้านมได้
ระบบเครื่องรีดนมต้องถูกตรวจสอบการทำงานอย่างสม่ำเสมอ ระดับสูญญากาศต้องอยู่ในระดับเหมาะสมและคงที่ตลอดระยะเวลารีดนม
เครื่องรีดมีจังหวะการรีดนมเหมาะสม การใส่เครื่องรีดอย่างถูกต้อง มีการถอดหัวรีดจากเต้านมอย่างนุ่มนวลและทันทีที่นมหมด
มีการทำความสะอาดเครื่องรีดนมและระบบเครื่องรีดนม การเลือกใช้สารเคมีล้างทำความสะอาดเครื่องรีดนมอย่างเหมาะสม
ถูกต้อง ประจำวัน ประจำ 10 วัน ประจำเดือน ขึ้นกับชนิดวัสดุอุปกรณ์แต่ละชิ้น
กฎข้อที่ 4
เกษตรกรต้องหาวิธีจัดการให้แม่โคสะอาดตลอดเวลาที่รีดนม
โดยขบวนการต่างๆที่จะทำให้ไม่มีเชื้อที่บริเวณปลายหัวนมให้มากที่สุด ต้องจัดการให้อาหารแม่โคอย่างเหมาะสมโดยเฉพาะการให้อาหารหลังการรีดนม
เพื่อให้แม่โคยืนจนหูรูดหัวนมเปิด นอกจากนี้ที่สำคัญที่สุด คอกพักโคต้องแห้งสะอาด
ไม่ชื้นแฉะ หมักหมม เหล่านี้จะทำให้ปัญหาเต้านมอักเสบน้อยลง ผลผลิตน้ำนมมากขึ้นและคุณภาพน้ำนมดีขึ้น
กฎข้อที่ 5
การค้นหาหรือตรวจพบว่าเต้านมมีการติดเชื้อเต้านมอักเสบได้ไวหรือในระยะเริ่มแรก
เป็นสิ่งที่มีความสำคัญมาก มีวิธีการหลายวิธีที่ช่วยในการค้นหาการติดเชื้อในเต้านมได้ในระยะที่เริ่มเป็น
ซึ่งเกษตรกรเลือกใช้วิธีใดก็ได้ วิธีที่ยังนิยม ได้รับการยอมรับและนิยมใช้ทั่วโลก
คือ น้ำยา ซี.เอ็ม.ที ชวยในการค้นหาโรคได้ไว ซึ่งจะช่วยให้ประสบความสำเร็จในการรักษาและการกำจัดเชื้อโรคออกจากเต้า
ลดปัญหาการเป็นโรคเต้านมอักเสบแบบเรื้อรังได้ นอกจากนี้การรีดนมต้องตรวจทุกครั้งก่อนใส่หัวรีดนม
ยังเป็นขั้นตอนควบคุมและป้องกันโรคเต้านมอักเสบที่สำคัญที่เกษตรกรผู้รีดนมทุกคนต้องทำ
เพื่อช่วยในการค้นพบเต้านมอักเสบได้ไว และทำการกำจัดเชื้อออกจากเต้าได้ไว
ทำให้ไม่มีปัญหาเต้านมอักเสบที่รุนแรงหรือลดเต้านมอักเสบเรื้อรังในฟาร์ม
กฎข้อที่ 6
การรักษาที่เหมาะสม มีประสิทธิภาพทำอย่างไร
ใช้ยาตัวไหน มักไม่ใช่ปัจจัยสำคัญที่จะทำให้การรักษาตอบสนองได้ดีหรือไม่
จากประสบการณ์ นายสัตวแพทย์ที่รักษาโรคเต้านมอักเสบทั้งในต่างประเทศและในประเทศเห็นพ้องกันว่าการให้ยารักษาอย่างเหมาะสม
คือ การให้ยาปฏิชีวนะรักษาให้ไวที่สุด นั่นคือต้องค้นหาตรวจพบการติดเชื้อได้ไวด้วย
และต้องมีการรักษายาสอดเต้าให้ดี ไม่เสื่อมสภาพหรือหมดอายุก่อนใช้ มีวิธีสอดยาเข้าเต้าอย่างสะอาดและถูกต้อง
ครบตามจำนวนตามระยะเวลาที่กำหนด มีการบันทึกหมายเลขโค เต้านมที่เคยให้การรักษาไว้อย่างชัดเจนและชนิดยาที่ใช้
ในกรณีที่แม่โคมีการอักเสบมาก มีภาวะไข้ร่วม ต้องให้ยาปฎิชีวนะเข้าทางระบบร่วมเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการหาย
ร่วมกับยาลดการอักเสบชนิดไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAID) เพื่อลดเอ็นโดท็อกซินจากเชื้อกลุ่มติดสีแกรมลบ
เหล่านี้เป็นการเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษาโรคเต้านมอักเสบและช่วยให้การหายของโรคเป็นไปได้ดีขึ้น
ในสภาพฟาร์มที่ต่างกัน เกาตรกรต้องจัดหาวิธีจัดหาวิธีการจัดการตามกฎ
6 ข้อ ที่กล่าวมาข้างต้นให้ได้ โดยวิธีการเพื่อเป้าหมายเดียวกันในฟาร์มที่ต่างกันอาจถูกจัดการไม่เหมือนกัน
คำแนะนำเดียวกันสามารถหาวิธีการจัดการได้ต่างกัน โดยต้องมีเป้าประสงค์สุดท้ายเดียวกัน
คือ การลดโอกาสนำเชื้อเข้าสู่เต้าและกำจัดเชื้อออกจากเต้าให้ไวที่สุด มีการจัดการอาหารที่เหมาะสมเพื่อให้ร่างกายสมบูรณ์
มีระบบภูมิคุ้มกันที่ดี มีเม็ดเลือดขาวที่มีประสิทธิภาพในการเก็บกินและทำลายเชื้อแปลกปลอมที่เข้าสู่เต้านม
ในปัจจุบันมีข้อมูลองค์ประกอบและคุรภาพน้ำนมรายงานอยู่หลายรายงานในประเทศไทย
พบว่า องค์ประกอบน้ำนม เช่น ไขมัน โปรตีน น้ำตาลแลคโตส ของแข็งในน้ำนม มีค่าเฉลี่ยต่ำกว่ารายงานในต่างประเทศของสายโฮลสไตน์ฟรีเชี่ยน
ทั้งที่โคนมไทยมีสายเลือดโคนมเมืองร้อนผสม ควรมีค่าองค์ประกอบน้ำนมที่สูงกว่า
ปัจจัยในบ้านเราที่ถูกกล่าวว่าเป็นสาเหตุมากคือ ปัญหาจากอาหารโคที่ไม่สมดุลย์
คุณภาพโดยเฉพาะอาหารหยาบไม่ดีพอและไม่เพียงพอ ตลอดจนการให้อาหารข้นจำนวนมาก
ทำให้มีปัญหากรดในกระเพาะสูง และมีปัญหาโรคเต้านมอักเสบแบบไม่แสดงอาการอยู่มาก
มีผลให้ไขมันและโปรตีนต่ำลง และมีไขมันที่ทำให้นมเหม็นหืนง่ายมากขึ้น ทำให้อายุการเก็บรักษาน้ำนมสั้นกว่าที่ควร
ดังนั้นทั้งสองปัจจัยจึงเป็นปัจจัยสำคัญที่กระทบต่อองคืประกอบน้ำนมโคไทยในปัจจุบัน
จึงต้องเป็นเรื่องที่ผู้เลี้ยงโคนม นักส่งเสริมโคนม ปละผู้ทำงานด้านการผลิตน้ำนม
ต้องให้ความเข้าใจให้เกษตรกรและเร่งกันแก้ไขเพื่อน้ำนมโคไทยจะมีคุณค่าที่สอดคล้องกับข้อกำหนดเมื่อถึงมือผู้บริโภค
สุดท้ายนี้หวังว่าทุกท่านจะสมารถจัดการปัญหา
กลับด้านบน
|