| โรคปากและเท้าเปื่อยในสัตว์ชนิดต่างๆ |
โรคปากและเท้าเปื่อยเป็นโรคระบาดที่ร้ายแรง ติดต่อได้ง่ายและรวดเร็วในสัตว์เศรษฐกิจส่งผลให้
เกิดความสูญเสียทางด้านเศรษฐกิจของชาติทางด้านอุตสาหกรรมปศุสัตว์ปีละหลายหมื่นล้านบาท เนื่องจากต่างประเทศไม่ยอมรับสัตว์ เนื้อสัตว์หรือ ผลิตภัณฑ์สัตว์ จากประเทศที่ยังมีโรคปากและเท้าเปื่อยระบาดอยู่
|
| สาเหตุ |
เกิดจากเชื้อไวรัสแอฟโทไวรัส (Aphthovirus) มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 20 - 30 nm และจัดอยู่
ในกลุ่มของ Picornavirus ลักษณะโครงสร้างเป็นรูป icosahedral มีโปรตีนแบบ single stranded RNA โรคปากและเท้าเปื่อยที่พบทั่วโลกมีทั้งหมด 7 ชนิด (Serotype) คือ O, A, C, Asia1, South African Territories1, SAT1, SAT2, และ SAT3 ในประเทศไทยมีระบาดอยู่ 3 ชนิด คือ O, A, และ Asia1 ไวรัสแต่ละชนิดไม่มีความคุ้มข้าม (cross immunity) ซึ่งกันและกัน และยังแบ่งเป็นไวรัสชนิดย่อย (subtype) ต่างๆ รวมทั้งหมดประมาณ 64 subtype ดังนี้ type O มี 11 subtype, type A มี 32 subtype, type C มี 5 subtype, type SAT1 มี 6 subtype, type SAT2 มี 3 subtype, type SAT3 มี 4 subtype และ type Asia1 มี 3 subtype
|
| สัตว์ที่เป็นโรค |
สัตว์เคี้ยวเอื้องทุกชนิด ได้แก่ โค กระบือ แพะ แกะ สุกร ช้าง อูฐ กวาง และสัตว์กีบคู่อื่นๆ
|
| สภาวะการระบาดของโรค |
โรคปากและเท้าเปื่อยมักเกิดขึ้นกับสัตว์เศรษฐกิจทั่วโลก ยกเว้นในแถบประเทศอเมริกาเหนือ, อเมริกากลาง, ออสเตรเลีย, นิวซีแลนด์ และบางประเทศในแถบสแกนดิเนียเวีย
ไทป์ O, A และ C มีระบาดอยู่ทั่วไปในทวีปยุโรป และบางประเทศในแถบทวีปเอเชีย และอัฟริกา
ไทป์ Asia1 พบในปากีสถาน, อิสราเอล, อิหร่าน, อิรัก, อินเดีย, ฮ่องกง, ไทย
ไทป์ SAT1, SAT2, SAT3 พบในแถบทวีปอัฟริกา
|
| การติดต่อ |
ไวรัสโรคปากและเท้าเปื่อยติดต่อได้หลายทาง เช่น โดยการสัมผัสโดยตรงกับสัตว์ป่วย หรือสัมผัสสิ่งขับถ่ายของสัตว์ที่เป็นโรค เช่น ปัสสาวะ อุจจาระ ลมหายใจ น้ำลาย น้ำนม น้ำจากตุ่มใส หรือสัมผัสสิ่งปนเปื้อนเชื้อ
|
| อาการ |
สัตว์ป่วยจะเริ่มมีไข้ ซึม เบื่ออาหาร มีน้ำลายไหล เกิดเม็ดตุ่มใสภายในช่องปาก บนลิ้น กระพุ้งแก้ม และเหงือก ภายหลังตุ่มเกิดขึ้นภายใน 24 ชั่วโมงเม็ดตุ่มจะแตกออก และเกิดการลอกของเนื้อเยื่อภายในช่องปาก หลังจากเกิดเม็ดตุ่มใส 2 - 5 วัน จะเกิดวิการที่บริเวณเหนือจมูกในสุกร
|
| การตรวจวินิจฉัยโรค |
| สังเกตจากอาการสัตว์ |
- สัตว์ป่วยเป็นโรคปากและเท้าเปื่อย จะมีอาการน้ำลายไหลในขั้นแรก มีตุ่มใสบริเวณลิ้น มีแผล
เปื่อยบริเวณเหงือก และเยื่อบุในช่องปาก ต่อมามีแผลเปื่อยบริเวณอุ้งเท้าและซอกกีบ ในบางรายจะมีการลอกของกีบ
|
| ตรวจโดยห้องปฏิบัติการ |
- การตรวจวินิจฉัยโรคว่าสัตว์ป่วยเป็นโรคปากและเท้าเปื่อยชนิดใด ไม่สามารถวินิจฉัยได้จากการ
สังเกตจากอาการเป็นเพียงอย่างเดียว จำเป็นต้องตรวจวินิจฉัยจากห้องปฏิบัติการเท่านั้น
วิธีการโดยการเก็บตุ่มใส หรือน้ำจากตุ่มใส บาดแผลหรือเนื้อเยื่อบริเวณลิ้น เหงือก เยื่อบุภายในช่องปาก เนื้อเยื่อบริเวณอุ้งเท้าและซอกกีบ ใส่ขวดที่สะอาดมี 50% glycerin buffer ผสมอยู่ พร้อมทั้งกรอกประวัติสัตว์ป่วยอย่างละเอียด นำส่ง ศูนย์อ้างอิงโรคปากและเท้าเปื่อยภูมิภาคเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ อ.ปากช่อง จ.นครราชสีมา เพื่อทำการตรวจวินิจฉัยในห้องปฏิบัติการ โดยวิธี ELISA Typing Test เพื่อทำการจำแนกชนิดของไวรัส (FMD Typing) ว่าสัตว์ป่วยเป็นโรคปากและเท้าเปื่อยชนิดใด
|