การดูแลสุขภาพโคนมเบื้องต้น 1

น.สพ.วิเชียร ผิวคำ

โคนมสุขภาพดี นมมีคุณภาพ เพิ่มปริมาณผลผลิต เศรษฐกิจยั่งยืน

            

            การเลี้ยงโคนมให้ได้ผลผลิตที่ดีนั้น ผู้เลี้ยงต้องตระหนักเสมอว่า สุขภาพโคนมนั้นต้องมาก่อนแล้วจะรู้ได้อย่างไรว่า
โคนมสุขภาพดีหรือไม่เป็นสิ่งที่ผู้เลี้ยงสัตว์ทุกท่านตั้งคำถามและก็สงสัยว่า โคนมก็ดูปกติ กินอาหารได้ ให้นมปกติ
แล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าโคนมสุขภาพดี             
            
            โดยทั่วไปการตรวจสุขภาพโคนมเบื้องต้นจะต้องดูข้อมูลหลายอย่างประกอบกันเพื่อนำมาประเมินสุขภาพได้จาก
สัญญาณชีพต่างๆ เช่นอุณหภูมิร่างกาย อัตราการหายใจ การเต้นของหัวใจ การเต้นของชีพจร สีเยื่อเมือกหรือดูจากความ
สมบูรณ์ของร่างกาย เช่น น้ำหนักตัว สภาพผิวหนังและขน การขับถ่าย คะแนนความสมบูรณ์ของร่างกาย คะแนนความ
สมบูรณ์ของกีบ ปริมาณน้ำนมในแต่ละวัน ปริมาณการกินอาหาร ปริมาณการกินน้ำ ปริมาณน้ำนมในแต่ละรอบ น้ำหนัก
แรกเกิด น้ำหนักหย่านม เป็นต้น เพื่อให้เข้าใจว่าสัตว์ที่มี สุขภาพดี แตกต่าง กับ สัตว์สุขภาพไม่ดี ผู้เลี้ยงสัตว์ต้องรู้ค่าปกติ
ของโคนมดังต่อไปนี้

             1 การหายใจ

            การหายใจของสัตว์นั้น จะสังเกตได้จากการเคลื่อนที่ขึ้น - ลงของทรวงอกอย่างสมํ่าเสมอ และ อัตราการหายใจ
ปกติของโค 27 - 40 ครั้งต่อนาที

            2 การเต้นของหัวใจ

            สามารถตรวจโดยการจับชีพจรที่เส้นเลือดแดงบริเวณใต้ขากรรไกรล่าง ซึ่งอัตราการเต้นของหัวใจหรือชีพจรปกติ
60-100 ครั้งต่อนาที

            3 อุณหภูมิของร่างกายสัตว์

            สามารถตรวจได้โดยใช้ปรอทวัดไข้สอดเข้าทางรูทวารหนัก ( ก่อนสอดปรอทวัดไข้เข้ารูทวารหนักจะต้องสะบัด
แรง ๆ ให้ปรอทไหลลงไปในส่วนกระเปาะของปรอทวัดไข้เสียก่อน ) โดยสอดปรอทวัดไข้ให้ลึกประมาณ 1.5 - 2 นิ้ว ให้
ปลายของปรอทวัดไข้แตะกับผนังของลำ ไส้ใหญ่ นานประมาณ 1 นาที แล้วจึงดึงออกมาอ่านค่า ซึ่งค่าปกติของโค คือ
100- 102.8 องศาฟาเรนไฮต์

            4 เยื่อตาและเหงือก

            สัตว์ที่มีสุขภาพดี เมื่อเปิดดูที่เยื่อตาและเหงือกจะมีสีชมพูอ่อน

            5 ผิงหนังและขน

            จะดูเรียบเป็นเงามัน

            6 การขับถ่ายปัสสาวะ

            ปัสสาวะจะมีสีเหลืองอ่อน ไม่มีสีและใส

            7 การขับถ่ายอุจาระ

            อุจจาระมีลักษณะไม่แข็งเป็นก้อน เป็นเม็ดหรือเหลวเป็นน้ำและสีของอุจจาระจะมีสีเขียวแก่หรือสีดำ
ซึ่งขึ้นอยู่กับอาหารสัตว์กินเข้าไป

            8 การกินอาหาร

            เมื่อถึงเวลากินอาหาร สัตว์จะแสดงอาการกระวนกระวายที่จะได้ กินอาหาร กินอาหารได้ปริมาณปกติ

            9 การกินน้ำ

            สัตว์จะกินน้ำตลอดเวลา โดยเฉพาะสัตว์ที่เลี้ยงลูก หรืออยู่ในระยะให้นมจะต้องการน้ำมากขึ้นกว่าปกติ

            10 ความสมบูรณ์พันธุ์

            โคนมสมบูรณ์พันธที่ อายุ 12-18 เดือน

            11 ระยะเวลากลับสัดหลังคลอด

            โคนมที่ดีเป็นสัดหลังคลอดไม่เกิน 60 วัน

            12 กีบ

            กีบยาวเท่ากัน ทำมุม 45 องศากับพื้น ไม่พบรอยแตกหรือเกิดแผลหลุมที่พื้นกีบ โคลงน้ำหนักได้ทั้งสี่ขา ไม่มีอาการ
เสียวขณะลงน้ำหนักบนพื้น

            ค่าปกติเหล่านี้สาามารถบ่งชี้สภาวะสุขภาพโคนมได้

            แล้วใช้อุปกรณ์อะไรตรวจ บางคนคิดว่า มันยุ่งยาก ไม่รู้ว่าจะตรวจอย่างไร อุปกรณ์ก็ไม่มี เรียกหมอดีกว่า ไม่ยาก
ครับ อุปกรณ์อยู่กับร่างกายของเราเอง
            
            เราใช้ตา สำหรับสังเกตความผิดปกติต่าง เช่น สีของเยื่อเมือก เต้านมมีการอักเสบ การขยายใหญ่ของช่องท้อง
การเดินผิดปกติ พฤติกรรมต่างๆ เป็นต้น
            
            เราใช้มือ สำหรับกดหรือคลำหรือสัมผัสเพื่อหาความผิดปกติ เช่น การกดบริเวณสวาปด้านซ้ายพบว่ามีการเคลื่อนที่
ของกระเพาะหมักหรือไม่ คลำเต้านมว่าบวมหรือไม่ คลำชีพจร คลำต่อมน้ำเหลือง สัมผัสตัวสัตว์ว่าร้อนหรือเย็น เป็นต้น

            เราใช้หู เพื่อฟังเสียงการเคลื่อนไหวของกระเพาะหมัก เสียงหายใจ

            การใช้จมูกดมกลิ่น เช่น กลิ่นจากอุจจาระ ปัสสาวะ กลิ่นจากการหายใจ กลิ่นจากช่องคลอด เป็นต้น

            การใช้ ตา หู จมูก และการสัมผัส ช่วยในการตรวจวินิจฉัยโรคเบื้องตันได้ ซึ่งผู้เลี้ยงสัตว์ทุกคนสามารถทำได้
ไม่จำเป็นต้องใช้อุปกรณ็ที่มีราคาแพงก็สามารถตรวจโรคได้ รวมทั้งประหยัดค่าใช้จ่ายจากการบริการด้านการรักษาด้วย

            เมื่อได้ข้อมูล การตรวจสุขภาพสัตว์ เหล่านี้แล้วก็จะสามารถใช้ประกอบการวินิจฉัยโรคเบื้องต้น ซึ่งเป็นสิ่งที่ผู้เลี้ยง
ต้องให้ความสำคัญและศึกษาหาความรู้เพิ่มเติมเพื่อใช้เป็นข้อมูลในการประกอบการวินิจฉัยโรค เป็นสิ่งไม่ยาก ขอเพียง
มีความอยากรู้ การชั่งสังเกต การจดบันทึกข้อมูล เมื่อผู้เลี้ยงให้ความสำคัญกับสุขภาพโคนม จะเป็นเส้นทางที่จะประสบ
ความสำเร็จในอาชีพเลี้ยงโคนม ดังคำกล่าวว่า โคนมสุขภาพดี นมมีคุณภาพ เพิ่มปริมาณผลผลิต เศรษฐกิจยั่งยืน

            แล้วพบกับการดูแลสุขภาพโคนมเบื้อนต้นในตอนที่ 2 ต่อไปครับ