รายงานสัตว์ป่วย

ภาวะแฝดน้ำชนิด Hydrops allantois ในโคพื้นเมือง (Hydrops allantois in native cattle)

รายงานสัตว์ป่วย : ภาวะแฝดน้ำชนิด Hydrops allantois ในโคพื้นเมือง

Case report: Hydrops allantois in native cattle

นายอัญญรัตน์ ทิพย์ธารา* นางสาวอรพรรณ อาจคำภา* นายสมศักดิ์ อนันต์*

*กลุ่มงานระบาดวิทยา

ประวัติสัตว์ป่วย

โคพื้นเมือง เพศเมีย อายุ 8 ปี ในพื้นที่อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดนครศรีธรรมราช แสดงอาการซึม ช่องท้องขยายใหญ่อย่างรวดเร็วในระยะเวลา 2 สัปดาห์ ล้มตัวลงนอน ลุกยืนลำบาก และกินอาหารลดลง โคดังกล่าวมีประวัติการผสมพันธุ์โดยวิธีธรรมชาติเมื่อประมาณ 6 เดือน ที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่ปศุสัตว์ในพื้นที่ได้ทำการเจาะช่องท้อง พบของเหลวลักษณะใส ไม่มีสี และส่งไปเพาะเชื้อที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาการสัตวแพทย์ภาคใต้ในวันที่ 29 พฤศจิกายน 2549 ผลการตรวจไม่พบเชื้อแบคทีเรีย ต่อมาในวันที่ 30 พฤศจิกายน 2549 ทางศวพ.ใต้ได้รับแจ้งว่าโคดังกล่าวตายในช่วงเช้า

รอยโรคที่พบจากการผ่าซาก

พบการตกเลือดทางทวารหนัก และบริเวณตา พบการตกเลือดที่ผนังช่องอกและกล้ามเนื้อหัวใจ พบการขยายใหญ่ของปีกมดลูกทั้ง 2 ข้าง แสดงถึงการตั้งท้อง เมื่อเปิดผ่าปีกมดลูกทั้ง 2 ข้าง พบว่าปีกมดลูกข้างหนึ่งมีน้ำคร่ำอยู่เต็ม ส่วนอีกข้างหนึ่งมีตัวอ่อน และเมื่อตรวจดูตัวอ่อนพบว่าตัวอ่อนมีพัฒนาการอยู่ในเกณฑ์ปกติ ไม่พบความผิดปกติของช่องปาก พบภาวะปอดและคั่งเลือด ซึ่งเกิดจากการที่โคป่วยและล้มตัวลงนอนเป็นเวลานาน

สรุป

จากประวัติและรอยโรคพอจะสรุปได้ว่าโคดังกล่าวมีภาวะแฝดน้ำ (Hydrops uteri or uterine dropsy) ชนิด Hydrops allantois และอาจตายเนื่องจากสภาวะแทรกซ้อนที่ปอดและภาวะ septicemia

กิตติกรรมประกาศ

ขอขอบคุณ รศ.น.สพ.ดร.ชัยณรงค์ โลหชิต ภาควิชาสูติศาสตร์ เธนุเวชวิทยา และวิทยาการสืบพันธุ์สัตว์ คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่ให้คำปรึกษาและให้ความอนุเคราะห์เอกสารความรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับภาวะแวดน้ำ และนายไพบูลย์ ศรีสิทธิยานนท์ ตำแหน่งสัตวแพทย์ 6 สำนักงานปศุสัตว์จังหวัดนครศรีธรรมราช ที่ช่วยถ่ายภาพและประสานงานในพื้นที่

ภาวะแฝดน้ำ (Hydrops uteri or Uterine dropsy)

ภาวะแฝดน้ำ (Hydrops uteri or Uterine dropsy) เป็นภาวะความผิดปกติที่มีของเหลวเป็นจำนวนมากอยู่ในมดลูกที่ตั้งท้อง ซึ่งตัวลูกอาจปกติหรือมีความผิดปกติได้ สามารถพบได้ 2 แบบขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่เกิดการสะสมของของเหลว ได้แก่ Hydrops amnion และ Hydrops allantois ภาวะความผิดปกตินี้พบได้ไม่บ่อยนักในแม่โคตั้งท้อง (1 ใน 7,500 ตัว) สามารถพบได้ในสัตว์หลายชนิดแต่ที่พบได้บ่อยคือ โคและม้า

Hydrops allantois

อุบัติการณ์ สามารถได้บ่อย 85-90% ค่าของภาวะแฝดน้ำที่พบ

สาเหตุ ไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด แต่มีรายงานว่าเกิดจากความผิดปกติของรกทำให้มีการสร้างน้ำ (allantoic fluids) มาก ผิดปกติ ทำให้เกิดการขยายใหญ่ของมดลูกที่ตั้งท้อง

อาการ แม่โคจะมีภาวะการขยายใหญ่ของมดลูกอย่างรวดเร็ว ทำให้มีแรงดันในช่องท้องเพิ่มมากขึ้น แม่โคจะกินอาหารลดลง ลุกยืนลำบาก และมีปัญหาแทรกซ้อนอื่น ๆ ตามมา เช่น ภาวะดีโตซีส ช่องคลอดหรือทวารหนักทะลัก ข้อสะโพกหรือข้อขาเกิดการเคลื่อน หรือเกิดการฉีกขาดของเอ็นยึดกล้ามเนื้อช่องท้องขาดทำให้เกิดภาวะไส้เลื่อนตามมาได้

การวินิจฉัย จากการตรวจพบอาการที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว มีการขยายใหญ่ของช่องท้องและจากการล้วงตรวจจะพบมดลูกมีขนาดใหญ่มาก ไม่สามารถตรวจคลำตัวลูกและตุ่มรกได้

การรักษา สามารถทำได้หลายวิธีขึ้นอยู่กับความรุนแรงและสาเหตุของโรค ถ้าไม่โคไม่แสดงอาการผิดปกติหรือมีอาการแทรกซ้อนอื่น ๆ ก็ให้รอจนแม่โคคลอดลูก การให้ยาขับน้ำได้ผลไม่มากนัก การดูดน้ำออกจากมดลูกจะช่วยบรรเทาอาการลงได้ชั่วคราวและอาจเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ การเหนี่ยวนำการคลอดหรือการผ่าตัดเอาลูกออกทางหน้าท้องสามารถทำได้ผลดีแต่ต้องระวังอาจเกิดการช๊อคได้ แต่หลังจากรักษาหายแล้วอาจเกิดซ้ำใหม่ในการตั้งท้องครั้งต่อไปได้

Hydrops amnion

อุบัติการณ์ พบได้ไม่บ่อยประมาณ 10% ของภาวะแฝดน้ำที่พบ

สาเหตุ เกิดจากความผิดปกติของตัวลูก เช่นในรายที่ลูกมีภาวะเพดานโหว่ (cleft palate) ทำให้ลูกโคไม่สามารถกลืนน้ำคร่ำ (amniotic fluid) ได้ ทำให้เกิดการสะสมของน้ำคร่ำเป็นจำนวนมากในถุงหุ้มตัวอ่อน (amnion)

อาการ อาจไม่พบความผิดปกติจนถึงเมื่อเวลาคลอดลูก ซึ่งจะพบว่ามีน้ำคร่ำจำนวนมากและมีลักษณะเหนียวมากขึ้น (mucoidal) บางรายมีช่องท้องขนาดใหญ่คล้ายกับโคตั้งท้องแฝด แม่โคจะแสดงอาการลุกลำบากเนื่องจากมีน้ำหนักเพิ่มขึ้นมาก

การวินิจฉัย โดยการล้วงตรวจผ่านทางทวารหนักจะพบมดลูกมีขนาดใหญ่และสามารถตรวจพบตุ่มรกและตัวลูกได้

การรักษา ถ้าแม่โคไม่แสดงอาการผิดปกติ อาจไม่ต้องทำการรักษาให้รอจนครบกำหนดคลอด อาจจะต้องมีการช่วยเหลือในขณะคลอดลูกบ้าง แต่ถ้าแม่โคเริ่มมีอาการผิดปกติหรือมีปัญหาแทรกซ้อนอื่น ๆ อาจต้องพิจารณาเหนี่ยวนำให้คลอดก่อนกำหนด โดยใช้ PGF₂_a ร่วมกับ Dexamethasone หลังจากทำการรักษาถ้าไม่มีภาวะแทรกซ้อนอื่นใด แม่โคอาจสามารถกลับตั้งท้องใหม่ได้เป็นปกติ

	Hydrallantois; Hydrops of the allantois	Hydramnios; Hydrops of the amnion
Incidence	85-90 % of the case of hydrops	10 % of the case of hydrops
Appearance (viewed from behind)	Abdominal distention (rapid) Rounded appearance	Abdominal distention (slow) Pear-shaped appearance
Etiology	Maternal abnormality	Fetal problem
	Placental dysfunction Reduction and hypertrophy of cotyledon	Fetal anomalies
	Excessive production of allantoic fluids	Prevent fetal swallowing or intestinal transport of amniotic fluids
Clinical signs	Rapid enlargement of abdomen Decreased appetite Difficulty in moving or rising Secondary complication(ketosis; leg problem; prepubic tendon rupture)	Nothing Difficulty getting up Excessive fluid at birth
Diagnosis	Clinical signs(sudden onset) Rectal palpation	Rectal palpation
Rectal palpation	+ Distened uterine horn - Fetus - Placentomes	+ Large uterus + Fetus + Placentomes
Accumulated fluid volume	152 to 265 L >225 kg	19 to 114 L(3.8 – 7.6 L)
Fluid consistency	Watery	Mucoidal (viscid and syrupy)
Consideration of treatment	Recurrence (success & etiology) Severity
Treatment	Conservative(await development) Diuresis(not very effective) Uterine drainage Induction of birth Cesarean section	No specific treatment Termination
Prognosis	Poor	Guarded

หมายเหตุ เอกสารประกอบการสอนนิสิตสัตวแพทย์ ภาควิชาสูติศาสตร์ เธนุเวชวิทยา และวิทยาการสืบพันธุ์สัตว์ คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

Copyright 2004 Veterinary Research and Development Center (South Region)
Department of Livestock Development . All right reserved.
พัฒนาเว็บไซต์ โดย ศูนย์วิจัยและพัฒนาการสัตวแพทย์ภาคใต้ กรมปศุสัตว์
124/2 ม.7 ถ.ทุ่งสง-ห้วยยอด ต.ที่วัง อ.ทุ่งสง จ.นครศรีธรรมราช 80110
Tel. 0-7577-0008-9, 0-7577-0128-130 Fax. ext 102 E-mail : vrd_sp@dld.go.th
หน้าจอจะแสดงผลได้ดีบน screen resolution 1024 * 768 pixels และ Internet Explorer ตั้งแต่ version 5.5 - 6.0
คณะทำงาน IT

หน้าหลัก